Главная » Статьи » Мои статьи

Улуу Новгородов алпабыытын туhунан музей экспонаттара

Олунньу ый 13 кунэ – Тереебут тыл уонна сурук-бичик кунэ

 

Улуу Новгородов алпабыытын  туhунан музей экспонаттара  

 

     1892 сыллаахха, олунньу ый 13 кунугэр саха  суругун- бичигин, алпабыытын, бастакы букубаарын айааччы, киэн эйгэ5э тар5атааччы, сахаттан бастакы лингвист-учуонай Семен Андреевич Новгородов тереебутэ. Бу бэлиэ кун  1996 сыллаахтан Саха республикатыгар Тереебут тыл уонна сурук-бичик кунунэн биллэриллэн турар.

          Семен Новгородов латинскай буукубаларга оло5уран айбыт бастакы алпабыыта, саха омугун суруга-бичигэ сэбиэскэй былаас бастакы сылларыгар  уерэ5и-сырдыгы, билиини, култуураны тар5атан, онноо5ор ыраах хоту Елеен сиригэр тиийбитэ. Бу туhунан кэпсииллэр биhиги музейбытыгар харалла сытар уонна кердеруугэ турар экспонаттарбыт. Олортон а5ыйахтарын талан кердеребут уонна кылгастык кэпсиибит.

           Музейга Ар5аа Салаа ампаардарыттан булуллубут 1930-1940 сыллардаа5ы хаhыаттар уонна докумуоннар бааллар.

 

     Бу 1938 сыллаа5ы, латыыныскай буукубаларынан бэчээттэммит «Кыым» хаhыакка  Саха республикатын Верховнай (Урдуку) Сэбиэтин быыбарын туhунан суруллубут. Бу улахан докумуону Саха Киин Ситэриилэх Кэмитиэтин  бэрэссэдээтэлэ Александр  Габышев, сэкэрэтээрэ Василий Коркин олунньу 26 кунугэр, 76 сыл ынараа еттугэр бигэргэппиттэрэ кестер.

             Латыыныскай буукубаларга оло5урбут алпабыыт 1940 сыллаахха  дылы эрэ туттуллубута. Онтон саха суруга-бичигэ кириллица5а кеспутэ. Ону туоhулуур музейга баар 1941 сыллаа5ы «Кыым» хаhыат.

         Ыстатыйа5а элбэх миэстэни ылбатын диэн хаhыат «шапкатын» эрэ сканердаан кердеребут. Бу «Кыым» суостаах 1941 сыл бэс ыйын 15 кунунээ5и, еребуллээ5и нуемэрин туhунан сиhилии суруйан турабыт.  Нэдиэлэ буолан баран иэдээннээх сэрии са5аламмыта.

        Елеен оройуонун бастакы табаарыстыбаларын, холкуостарын, тэрилтэлэрин докумуоннара латыыныскай буукубалардаах суругунан –бичигинэн толоруллаллара. Ону туоhулуур экспонаттар  музейга эмиэ бааллар.

 

 

      Бу тэтэрээттэн  быhыллан оноhуллубут киниискэ лииhигэр латыыныскай буукубаларынан «Ектееп» холхуос  чилиэнэ Кестекуунэбэ Елеене чилиэнскэй уонна паевай усунуостарын телеебутун туhунан  квитанция толоруллубут. Сыла, хонуга - 1939 сыл, алтынньы 11 кунэ.  Маннык толоруулаах 54 квитанция «Ектееп» уонна «Кыhыл маяк» холхуостаахтарыгар диэн ааттаан бэриллибит. Баларга Иван Тимофеев диэн киhи илии баттаабыт. Бу холхуостар (табаарыстыбалар)  холбоhоннор 1940 сыллаахха Кирбэйгэ «Ленин суола» холхуоhу  уескэппиттэр быhыылаах.

        Ессе биир интэриэhинэй докумуону кердеруе5у ба5арыллар

 

 

         Бу латыыныскай буукубаларынан сахалыы толоруллубут тереебут буолуу суруга  (сибидиэтилистибэтэ), Христофорова Дуня Павловна 1940 сыллаахха бэс ыйын 15 кунугэр тереебутун мэктиэлээбит.  Бу дьоhун докумуону (тереебут сибидиэтилистибэтин) биhиги музейбытыгар Кирбэйтэн теруттээх, улэ бэтэрээнэ ытыктабыллаах  Евдокия Павловна Стручкова (Христофорова) утуе санаанан салайтаран музейбытыгар биэрбитин махтанан кестер сиргэ   ууран турабыт. Бу докумуон Кирбэй нэhилиэгэр Урку диэн сиргэ бэриллибит уонна толорбут сэкрэтээринэн Елена Константинова эбит.     Кининэн буолар Дьэhиэйтэн теруттээх, оройуон бастакы хомсомуолларыттан биирдэстэрэ, улэ уонна тыыл бэтэрээнэ Елена Николаевна Константинова (Осогостох).

       .

Елена Николаевна 1930 сыллардаахха туспут  хаартыскатын бэчээтиибит

 

    Кылгас ыстатыйабын тумуктээн эттэххэ, хас биирдии музей экспоната бэйэтэ туспа тыыннаах, куттаах-сурдээх буолар. Ейдеен кердеххе, уерэттэххэ бириэмэ, норуот, биирдиилээн киhи остуоруйата, дьыл5ата арылыччы  кестен кэлиэн сеп.

 

 

                                   Елееннее5у музей  дириэктэрэ  Саввинов П. Т.

    

    

Категория: Мои статьи | Добавил: olenekmuseum (2016-02-26)
Просмотров: 83 | Рейтинг: 0.0/0
Всего комментариев: 0
Адрес
Оленекский эвенкийский
национальный район с.Оленек
678480,ул.Октябрьская 44



+7 411 692-13-55 olenek.museum@mail.ru
Местонахождение
sample map