Главная » Статьи » Мои статьи

Елеен оройуонун 75 сыллаах юбилейын керсе

  Елеен  оройуонун  75  сыллаах  юбилейын  керсе

 

 

Бэрдэкиит  факториятыгар  76  сыл буолан  баран

(Музей хаартыскаларынан кердеруу, 1934 уонна  2010 сыллар)

1 фото. Бэрдэкиит хайалара. 2010 с. бэс ыйа.      

           Бэрдэкиит  факториятыгар «сымыйа сыантыр», Сусловтаах  онно  Булууттэн  бастаан  кэлиилэрэ  диэн  тыллар, ейдебуллэр  оройуон  историятыгар  элбэхтик  ахтыллаллар, билигин  да5аны  дьон  тылыттан  туспэттэр.

           Ол  иhин, интэриэhиргээн, биhиги  музейбыт  быйыл  Елеену  ере  Бэрдэкииттэргэ  экспедиция  онордо. Сирдьиттэрбитинэн Бэрдэкииттэри, Маайындалары,  Алакиты  о5о  эрдэ5иттэн  дойду  оностубут, хоhуун булчут  Васильев Павел Христофорович  уонна  оройуон  баар  суох  охотоведа  Семенов Григорий  Алексеевич  буоллулар. 1930 –ус  сыллар  са5аланыыларыгар  атыы-эргиэн  факторията  турбут  сирэ оройуон кииниттэн  эбэни 120-чэ  км. ере,  Аччыгый  Бэрдэкиит  диэн  салаа5а  4-5  км.    бата,  урдук  киттиэмэ, етех  сиргэ  баар  эбит.  Билигин  талахтарынан  саба  ууммутун  да  иhин  манна  икки  бутун  со5ус, икки етте  эрбэммит  мастарынан  охсуллубут  ампаардар, ону  тэнэ  урдэ  сууллубут,  туннуктэрдээх  икки  сруб  дьиэлэр  элэмээлэрэ  бааллар.  Мантан 1934 сыл сааhыгар  Булууттэн кэлэн  баран  Сусловтаах  Винокуров курбааhа  тута,  сана  оло5у  тэрийэ  Елеен  еруhу  таннары  «аттаммыттара».   

 

           

   2  фото. Аччыгый  Бэрдэкиит  ампаардара, дьиэлэрэ. 2010 с., бэс  ыйа

 

               Манна,  биир  интэриэhинэй  булумньунан  сууллубут  арканы,  мастарын  булуу  буолла.  Кердеххе  арка икки  уустук  оноhуулаах  атахтардаах  эбит, урдугэ  4,8 м. Икки  атахтары  урдулэринэн  холбуур арка  кэдэ5эр  маhа  4,25  м. тиийэр, онтон  баларга  анныларынан  сиргэ ууруллубут  сыттык сындыыс  мас  баар  эбит.

 

   

       

3.Фото. Сууллубут  арканы  булуу. Аччыгый Бэрдэкиит, 2010 с. Бэс  ыйа

 

                Биhиги  музейбытыгар  харалла  сытар  И. М. Суслов  архыыбыттан  кини  1934 сыл  сааhыгар туhэрбит  биир  хаартыскатын  эhиги  бэркэ  диэн  билэ5ит.  Ол  1934  с.  сааhыгар  1  маайы  бырааhынньыктыыры кердерер  хаартыска  буолар.  Онно  инники  былаанна  арка  туруоруллубут. Плакатка «Ыам ыйын  1 –гы кунэ – аан  дойду бойобуой …..» диэн латыыныскай           буукубаларынан  суруллубут. Арка  оноhуута  оруобуна  биhиги  булбут  сууллубут  аркабыт  курдуга  меккуерэ  суох. Хаартыска5а кэннэки  былаанна хайа  анаара  кестер.

Биhиги туhэрбит  хартыскаларбытыгар  эмиэ  кэннэки  фонна эмиэ  итинник хайа  кестер. Онон бу хаартыска5а,   Бэрдэкиит факториятыгар 1934 сыл сааhыгар  Елеен   сиригэр аан бастаан  1  маайы  олохтоохтор  уонна  курбааhа  тута кэлбит дьоннор     бырааhынньыктааhыннара кестер.    Суслов,  хаартыска  кэннигэр  сыыhа  «Елеен курбааhатыгар  Ектееп  бырааhынньыга. 1934 с»  диэн  суруйбут. Ол   кини  эбэнкилии  билэр  эрээри  сахалыы  билбэтэ  буолар. Хаартысканы  негатибыттан  кэлин  Москва5а бэчээттээбит, ол  иhин  ыйын  сыыспыта  чуолкай.

            Экспедициябыт  биир  учугэй  тумугунэн  1934  сыл  муус  устар  ыйыгар  саас  И. М. Суслов уонна И. Е. Винокуров  курбааhа  тутааччыларын  кытта  Булууттэн  Бэрдэкииткэ  кэлэн  тохтообут  дьиэлэрин  булуу  буолар. Оччолорго  манна  хас  да  дьиэ, ампаардар  баалларын  музейга баар  ахтыылар, архыып  докумуоннара  уонна  хаартыскалар  мэктиэлииллэр. Барыларын  ахтыбакка  туран  эмиэ  музейга  баар  Суслов  архыыбыттан  биир  хаартысканы  кердеруехпун  ба5арабын. Бу, Бэрдэкииткэ   диэн  суруктаах  хаартыска5а  бастакы  былаанна,  салаалаах эрбэммит  хаппыт  харыйа  мас  улахан  ченече5е  кестер. Бу эрбэммит  маска,  Суслов  хаартыска  кэннигэр  бэйэтэ  илии баттаан суруйарынан метеорологическай  чин-  чийиилэри  ыытар прибордар  туруоруллубуттар  эбит. Кырдьык  да5аны, ейдеен кердеххе,  манна  флюгер,осадагы быhаарар  дьааhык  кестеллер  быhыылаах. Уонна,  кини суруйарынан,  бу тэлээрэр  кыhыл  былаахтаах, сарайа  бутэ  илик  дьиэ  1932  сыллаахха формальна, суолтатыгар  эрэ  Никитин Г. В.  тэрийбит  оройуонун  ситэриилээх  кэмитиэтин (РИК) дьиэтэ  эбит. Ону Сусловтаах  кэлэн  метеостанция  оностубуттар.  РИК  бэрэссэдээтэлинэн   80 саастаах  Макаров  Николай  (Чочуонай)   о5онньор  талыллан баран  туох  да  тэрийэр  улэни  ыыппата5а   эмиэ  ыйыллыбыт.  

              Онтон  биhиги  туhэрбит  хаартыскабытыгар  бастакы  былаанна,  керергут  курдук, эмиэ  эрбэммит  харыйа  мас  улахан  ченече5е  кестер. Онтон  кэннигэр  ампаар дьиэ  сууллубута  баар.

 Биллэн туран  76  сыл  тухары  етеххе  талах, мас саба ууммут, дьиэбит  урдэ  сууллубут. Ол  гынан  баран  ченечех    урукку уонна билинни  хаартыскаларга  олох  уларыйбатах. Хатырыга  эрэ  туспут. Ыраах  хайа  иккиэннэригэр  эмиэ  биирдик кестер. Манна  хаартыскалар араас аппарааттарынан араас ракурсанан, хайысханан  туhэриллибиттэрин   эмиэ  учуоттуохха  наада.

      Тумуккэ  эттэххэ, экспедиция  чинчийэн  булбут матырыйааллара  ессе  да   элбэхтэр  уонна  араастар. Олортон  кэлин  да5аны  билиhиннэриэхпит. 

          Р. S. Уопсайынан, 30 –с  сыллардаахха  И. М. Суслов  уо. д. атын  дьоннор  туhэрбит  уникальнай  хаартыскалара, оччотоо5у  докумуоннар  оригиналлара  биhиги  эрэ  музейбытыгар  бааллар. Улахан  улэнэн  булуллаллар, хараллаллар. Онон,  олор  копияларын, ис  хоhооннорун  туhанар  чинчийээччилэр, тэрилтэлэр  Елеен  музейыттан  ыллыбыт  диэн  этэргит  булгуччулаах. Сокуон, суобас  ирдэбиллэрэ  оннуктар. Ол  Музейга  улахан  моральнай  ейебул  буолар. 

       

                                          Саввинов  П. Т.  -  Елеен  этномузейын  дириэктэрэ. 

 

 

Категория: Мои статьи | Добавил: olenekmuseum (2015-11-09)
Просмотров: 32 | Рейтинг: 0.0/0
Всего комментариев: 0
Адрес
Оленекский эвенкийский
национальный район с.Оленек
678480,ул.Октябрьская 44



+7 411 692-13-55 olenek.museum@mail.ru
Местонахождение
sample map